Námskeiðslýsing skal ekki vera lengri en nemur einni blaðsíðu (Times, 12 pt.).
Námskeiðslýsing þarf að ríma við viðmiðabækling: Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi.
Markmið námskeiðs verða að koma skýrt fram. Tilgreina þarf hvaða þekkingu og skilning nemendur eiga hafa á valdi sínu í lok námskeiðs, og hvers konar hæfni (hagnýta, fræðilega og samskiptahæfni; sjá viðmiðabækling) þeir eiga að öðlast. Þá er átt við getu nemenda til að nýta þekkingu sína og skilning í fræðilegri iðju og á starfsvettvagni, t.d. hæfni í að greina, skipuleggja, ræða, rökstyðja eða meta viðfangsefni/vandamál á fræðilegum grunni (sjá viðmiðabækling)
Lýsing á þekkingu, skilningi og hæfni verður að endurspegla hvernig námskeiðið stuðlar að þeim markmiðum sem sett eru fyrir viðkomandi námsstig (bakkalár- meistara-) í viðmiðabæklingi.
Í lýsingu á viðfangsefnum námskeiðsins er tilgreint hvaða efni er fjallað um. Þar verður jafnframt að koma vel fram hvernig námskeiðið tengist bæði starfsvettvangi og rannsóknum á fræðasviðinu.
Í lýsingu á vinnulagi kemur fram hvers eðlis vinna nemenda er. Einnig þarf að lýsa því hvernig lögð verður áhersla á sköpun og miðlun.
Námskeiðslýsing
Markmið
[Sjá lýsingu hér að framan]
Inntak / viðfangsefni
[Stutt greinargerð um megininntak námskeiðsins, þ.e. það efni sem fjallað verður um á námskeiðinu. Gerið sérstaka grein fyrir tengslum við vettvang og við rannsóknir og fræðasvið.]
Vinnulag
[Stutt lýsing á uppbyggingu námskeiðsins og kennsluaðferðum. Tengið við sköpun og miðlun eftir því sem við á (virkni, samræða, samstarf, upplýsingaleit, úrvinnsla, beiting, mat, kynning.]
Námsmat
[Stutt greinargerð um námsmatsaðferðir. Gætið að því að tengja námsmatsaðferðir við markmið.]
Lesefni [Ef hægt er.]
Útdráttur námskeiðslýsingar á ensku
Menntamálaráðuneytið September 2006
Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi
Efnisyfirlit
[[#_Toc147281698|Inngangur 2]]
[[#_Toc147281699|1. Uppbygging æðri menntunar 2]]
[[#_Toc147281700|1.1 Háskólanám.. 2]]
[[#_Toc147281701|1.2 Námsár og vinnuframlag. 2]]
[[#_Toc147281702|1.3 Inntökuskilyrði í háskóla. 2]]
[[#_Toc147281703|1.4. Prófgráður 2]]
[[#_Toc147281704|2. Uppbygging viðmiða um prófgráður 2]]
[[#_Toc147281705|2.1. Lýsingar prófgráðum.. 2]]
[[#_Toc147281706|2.2. Fyrsta þrep. 2]]
[[#_Toc147281707|2.2.1. Fyrrihlutanám til diplómaprófs (stig 1) 2]]
[[#_Toc147281708|2.2.2 Bakkalárpróf (stig 2) 2]]
[[#_Toc147281709|2.3 Annað þrep. 2]]
[[#_Toc147281710|2.3.1 Framhaldsnám á meistarastigi (stig 3) 2]]
[[#_Toc147281711|2.3.3. Meistarapróf (stig 4) 2]]
[[#_Toc147281712|2.4 Þriðja þrep. 2]]
[[#_Toc147281713|2.4.1 Doktorspróf (stig 5) 2]]
[[#_Toc147281714|3. Framkvæmd. 2]]
[[#_Toc147281715|3.1 Notkun. 2]]
[[#_Toc147281716|3.2. Viðurkenning háskóla. 2]]
[[#_Toc147281717|3.3. Eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna. 2]]
[[#_Toc147281718|3.3.1. Innra mat 2]]
[[#_Toc147281719|3.3.2. Ytra mat 2]]
[[#_Toc147281720|4. Endurskoðun. 2]]
Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi er kerfisbundin lýsing á uppbyggingu náms og prófgráða þar sem lögð er áhersla á að lýsa þekkingu, hæfni og getu nemenda við námslok. Allir háskólar á Íslandi, sem fá viðurkenningu menntamálaráðuneytis samkvæmt lögum nr. 63/2006, skulu fylgja þeim viðmiðum sem hér eru sett fram. Samkvæmt þeim er nám í háskólum flokkað í þrjú þrep; bakkalárpróf, meistara- og kandídatspróf og að lokum í doktorspróf. Innan hvers þreps er gert ráð fyrir mismunandi námsmarkmiðum og því er hverju þrepi skipt í stig eða áfanga í samræmi við það.
Hér er að finna skilgreiningar og viðmið menntamálaráðuneytis um æðri menntun og prófgráður. Með hliðsjón af þeim skulu háskólar lýsa inntaki og skilgreindri útkomu einstakra námsleiða og jafnframt útfæra viðmiðin með hliðsjón af sinni starfsemi. Þannig geta nemendur séð hvaða hæfni og getu þeir geti vænst að búa yfir við skilgreind námslok. Jafnframt verður auðveldara fyrir nemendur að fá nám sitt viðurkennt og metið bæði hér á landi og erlendis, hvort sem er til frekara náms eða starfa. Stjórnvöld og háskólar í Evrópu og víðar stefna að því að lýsa háskólakerfum sínum með sama hætti fyrir árið 2007.
Eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna í háskólum er mikilvægur þáttur í háskólastarfi. Aukin samkeppni og krafa um aukin gæði setur háskóla í þá stöðu að gera betur grein fyrir starfi sínu. Krafan um að háskólarnir lýsi inntaki náms, inntökuskilyrðum og þeirri þekkingu, hæfni og getu sem nemendur eiga að búa yfir að námi loknu, auðveldar gæðaeftirlit og eykur hreyfanleika nemenda og gegnsæi náms.
Í lögum um háskóla nr. 63/2006 er kveðið á um að háskólar þurfi að fá viðurkenningu menntamálaráðuneytis á þeim fræðasviðum sem þeir bjóða upp á. Viðurkenningin byggist á umsögn sérskipaðrar nefndar, sem mun fá upplýsingar um starfsemi fræðasviðanna, og meðal annars kveðið á að upplýsingar um námið byggi á þessum viðmiðum um æðri menntun og prófgráður.
Hér verður sett fram lýsing á æðri menntun og skipulagi prófgráðna og lokaprófa á Íslandi. Fjallað er um hvaða þættir það eru, sem háskólar skulu taka mið af við lýsingu á þekkingu, hæfni og getu nemenda við námslok ólíkra prófgráðna. Þá er fjallað um tengsl viðmiða um æðri menntun og prófgráður við gæðaeftirlit með háskólastarfi. Að lokum er fjallað um notkun og endurskoðun viðmiðanna.
Hlutverk háskóla er skilgreint í lögum um háskóla nr. 63/2006 en þau lög taka til skóla, sem veita æðri menntun, þ.e. menntun sem leiðir til prófgráðu eða annars lokaprófs á háskólastigi. Með hugtakinu æðri menntun er átt við alla menntun á háskólastigi hvort sem háskólar, sem hana veita, teljast vera hefðbundnir háskólar, þar sem lögð er stund á kennslu og rannsóknir, háskólar með afmarkaðra starfssvið eða kennslustofnanir án rannsóknaskyldu. Viðmið um æðri menntun og prófgráður, sem birtast hér, eiga við um háskóla sem heyra undir menntamálaráðuneyti. Í töflu 1 má sjá skipulag einstakra prófgráðna. Tafla 1. Skipulag einstakra prófgráðna
Þrep og stig prófgráðna
|| Staðlaðar námseiningar (ECTS)
|| Heildarnáms-einingar (ECTS)
||
||
Fyrsta þrep
(ISCED 5)
||
Stig 1
Fyrrihlutanám til diplómaprófs
||
60 – 120
||
60 – 120
||
||
Stig 2
Bakkalárpróf
||
180 - 240
||
180 - 240
||
||
Annað þrep
(ISCED 5)
||
Stig 3
Framhaldsnám á meistarastigi
||
30 – 120
||
210 – 360
||
||
Stig 4
Meistarapróf
||
90 – 120
||
90 – 120
||
||
Þriðja þrep
(ISCED 6)
||
Stig 5
Doktorspróf
||
180-
||
450-
||
Í töflunni sést að háskólanámi er skipt upp í þrjú þrep. Á fyrsta þrepi eru tvö stig sem eru fyrrihlutanám til diplómaprófs og nám til bakkalár-prófs. Á öðru þrepi eru tvö stig, þar sem fyrra stigið er framhaldsnám á meistarastigi. Seinna stigið á öðru þrepi er meistarapróf. Þriðja og síðasta þrepið hefur eitt stig sem er nám til doktorsgráðu. Jafnframt kemur fram hversu margar staðlaðar námseiningar (e. ECTS) hvert þrep felur í sér.
Samkvæmt lögum um háskóla skal kennsla í háskólum fara fram í námskeiðum sem metin eru í stöðluðum námseiningum. Að jafnaði svara 60 námseiningar (ECTS) til fulls náms á ári og endurspegla alla námsvinnu nemenda. Nám getur verið skipulagt með ýmsum hætti. Námsmat fer í flestum tilfellum fram með skriflegum, munnlegum eða verklegum prófum, sem að jafnaði eru haldin í lok hvers misseris, og ritgerðum eða verkefnum á námstíma.
Námi á háskólastigi lýkur með prófgráðu eða skilgreindu lokaprófi sem veitt er þegar nemandi hefur staðist próf í öllum námskeiðum og skilað með fullnægjandi árangri þeim verkefnum sem tilheyra námi á viðkomandi námsleið.
Sú meginregla gildir að nemendur, sem hefja nám í háskóla, skulu hafa lokið stúdentsprófi eða sambærilegu prófi. Háskólum er heimilt að taka inn nemendur sem búa yfir jafngildum þroska og þekkingu að mati viðkomandi háskóla. Þó skal tryggt að inntökuskilyrði í háskóla og námskröfur svari jafnan til þess sem krafist er í viðurkenndum háskólum á sambærilegu sviði erlendis. Í lögum um háskóla er jafnframt heimilt að ákveða sérstök inntökuskilyrði gagnvart þeim sem hefja nám í háskóla. Þar á meðal að láta nemendur, sem uppfylla framangreind skilyrði, gangast undir inntökupróf eða stöðupróf.
Nemendur, sem hefja nám á öðru þrepi, eða meistaranám, skulu hafi lokið bakkalárprófi eða sambærilegu þriggja ára háskólanámi. Gert er ráð fyrir að nemandi fari inn á námsleið sem byggist á þeirri þekkingu, hæfni og getu sem hann hefur öðlast í grunnnámi.
Nemendur, sem hefja doktorsnám, skulu að jafnaði hafa lokið meistaraprófi eða kandídatsprófi. Hver skóli setur sérstakar reglur um doktorsnám, þ.m.t. um inntöku nemenda. Doktorsnám í háskólum skal taka mið af reglum um doktorsnám, nr. xxx/2006. Þær fjalla um þær kröfur og þau skilyrði sem háskóli þarf að uppfylla til að fá heimild til að taka upp doktorsnám.
Háskólum ber samkvæmt 5. og 8. gr. laga um háskóla nr.63/2006 að birta lýsingar fyrir hverja námsleið byggða á þessum viðmiðum á ensku og íslensku. Ákvörðun um heiti prófgráðna er tekin af viðkomandi stofnunum.
Í viðmiðum um æðri menntun og prófgráður er hverri gráðu lýst. Í upphafi er almenn lýsing á náminu, sem leiðir til prófgráðunnar, og á inntökuskilyrðum inn á viðkomandi námsstig. Skólar og deildir geta útfært inntökuskilyrði nánar. Þá eru upplýsingar um aðgang að frekara námi, þ.e. hvort viðkomandi lokapróf eða prófgráða uppfylli almenn inntökuskilyrði á næsta námsstig.
Þar sem fjallað er um þekkingu og hæfni í viðmiðunum er gerður greinarmunur á þekkingu annars vegar og hæfni hins vegar. Þekkingu er annars vegar skipt í þekkingu og skilning og hins vegar í tegund þekkingar. Í þekkingu og skilningi er fjallað um hversu almenn eða sértæk þekking og skilningur er. Í tegund þekkingar er meira fjallað um þekkingu í samhengi við fræðigrein.
Þar sem fjallað er um hæfni er henni skipt niður í hagnýta hæfni, fræðilega hæfni, hæfni í samskiptum, upplýsingatækni og tölvulæsi og námshæfni. Hagnýt hæfni fjallar um það hvernig viðkomandi á að geta nýtt sér þekkinguna í starfi. Fræðileg hæfni fjallar um hvernig viðkomandi getur nýtt sér þekkinguna á sínu sérfræðisviði. Hæfni í samskiptum, upplýsingatækni og tölvulæsi fjallar um hvaða hæfni nemendur eiga að hafa tileinkað sér í ofangreindum atriðum við námslok. Námshæfni segir til um hversu sjálfstæð vinnubrögð nemendur eiga að hafa tileinkað sér að loknu viðkomandi námi.
Eftirfarandi eru lýsingar á einstökum prófgráðum. Hver lýsing inniheldur almenna lýsingu, kröfur um inntökuskilyrði, aðgang að frekara námi svo og kröfur um þekkingu, hæfni- og færni við námslok. Stefnt skal að því að nemendur uppfylli þau skilyrði, sem tilgreind eru í hverjum þætti fyrir sig við lok hvers lokaprófs eða prófgráðu.
Um er að ræða 1-2 ára nám til 60-120 eininga á stigi 1. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru stúdentspróf eða sambærileg menntun. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu stúdentsprófsins. Fyrrihlutanám til diplómaprófs veitir aðgang að námi til bakkalárprófs, þ.e. stigi 2, fyrsta þrepi. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu prófsins.
Við lok fyrrihlutanáms til diplómaprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð:
|| ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn búi yfir þekkingu á helstu undirstöðuatriðum, kenningum og hugtökum fræðigreinarinnar.
Að nemandinn geri greinarmun á fræðilegum skýringum og annars konar skýringum.
||
|| TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn hafi öðlast almenna þekkingu á viðkomandi fræðigrein.
||
|| HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti hagnýtt sér faglega þá grundvallarfærni, tækni, framkvæmd og/eða efnivið sem tengist viðkomandi fræðigrein.
Að nemandinn geti undirbúið, skipulagt og framkvæmt verkefni innan sinnar fræðigreinar/starfsgreinar.
||
|| FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti beitt aðferðafræði fræðigreinar og/eða starfsgreinar.
Að nemandinn hafi öðlast innsæi inn í valdar, kenningar, hugtök og þekkingarsvið fræðigreinar/starfsgreinar.
Að nemandinn skilji stöðu fræðigreinar/starfsgreinar í almennu þjóðlegu samhengi.
||
|| HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn geti sýnt frumkvæði og sjálfstæð vinnubrögð.
Að nemandinn geti tjáð flóknar hugmyndir á vel skipulagðan og skiljanlegan máta.
Að nemandinn geti lýst, sett fram og sagt frá álitaefnum í viðkomandi fræðigrein.
Að nemandinn geti unnið með öðrum að verkefnum á viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn geti notað töluleg og grafísk gögn.
||
|| NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi þróað með sér námshæfni til að geta tekist á hendur frekara nám.
||
Um er að ræða 3-4 ára nám til 180-240 eininga að jafnaði á fyrsta þrepi, stigi 2. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru stúdentspróf eða sambærileg menntun. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu stúdentsprófsins. Bakkalárpróf veitir aðgang að framhaldsnámi á stigum 3 og 4 eða að kandídats- og meistaranámi. Þó geta skólar eða deildir krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar fyrir aðgang að námi á stigum 3 og 4.
Við lok bakkalárprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi:
|| ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn hafi almennan skilning á kenningum, forsendum, hugtökum og aðferðum á ákveðnu fræðasviði.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína og skilning við fræðilega iðju eða innan starfsgreinar og búi yfir hæfni til að rökstyðja fræðilegar eða hagnýtar úrlausnir í viðkomandi fræðigrein.
||
|| TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn hafi tileinkað sér víðtækaþekkinguog skilning á einu eða fleiri sérhæfðum sviðum innan fræðigreinar. Þekking nemandans skal ná til nýjustu þekkingar á fræðasviðinu.
||
|| HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti greint hagnýt, flókin viðfangsefni í faglegu samhengi og geti tekið og réttlætt ákvarðanir á faglegum grunni fræðasviðs / starfssviðs.
Að nemandinn geti unnið sjálfstætt og skipulega að viðfangsefnum í sinni grein.
Að nemandi geti sett sér markmið, gert starfsáætlun og fylgt henni.
||
|| FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi hæfni til að setja fram og lýsa, flóknum fræðilegum atriðum og rannsóknaniðurstöðum.
Að nemandinn geti beitt vísindalegum gagnrýnum aðferðum við greiningu viðfangsefna.
Að nemandinn hafi öðlast skilning á og innsæi í helstu kenningar og hugtök fræðigreinar og geti lagt sjálfstætt mat á þær aðferðir sem nýttar eru innan hennar.
||
|| HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn geti tekið virkan þátt í samstarfi á sínu fræðasviði, miðlað færni sinni, hugmyndum sínum og kunnáttu og geti leitt verkhópa.
Að nemandinn sé fær um að túlka og kynna niðurstöður í viðkomandi fræðigrein.
Að nemandinn kunni að beita þeirri tækni og hugbúnaði sem nýtist mest í námi og starfi.
||
|| NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi þróað með sér nauðsynlega námshæfni og sjálfstæð vinnubrögð til að geta tekist á hendur frekara nám.
Að nemandinn hafi tileinkað sér víðsýni og frumleika í hugsun sem nýtist í námi og/eða starfi.
||
Prófgráður sem falla undir þessa skilgreiningu geta verið mismunandi að lengd og inntaki. Eiga því skilgreiningarnar sem koma fram í töflunni hér að neðan aðeins við ef um fullt 2 ára nám á meistarastigi er að ræða. Nám til diplómagráðu eða annars lokaprófs fellur undir þessa skilgreiningu, en aðeins að hluta til og er taflan hér að neðan skipulögð með það í huga. Skilgreiningarnar stigmagnast og er gert ráð fyrir að allar prófgráður sem settar eru fram undir þessari skilgreiningu, uppfylli að minnsta kosti eitt atriðið úr hverjum flokki.
Um er að ræða hálfs árs til tveggja ára nám til 30-120 eininga á stigi 3. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru lokapróf af fyrsta þrepi, stigi 2, eða sambærilegt próf. Yfirleitt er krafist fyrstu einkunnar. Skólar eða deildir geta sett frekari skilyrði fyrir aðgangi að námi á stigi þrjú. Starfstengt meistarapróf veitir að öllu jöfnu ekki aðgang að framhaldsnámi á þriðja þrepi. Kandídatspróf er 6 ára nám til 360 eininga á fyrsta og öðru þrepi, stigum 1-3. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru stúdentspróf eða sambærilegt nám. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu stúdentsprófsins. Kandídatspróf veitir aðgang að framhaldsnámi á þriðja þrepi á viðkomandi fræðasviði. Prófgráður sem falla undir þessa skilgreiningu veita mismunandi aðgang að framhaldsnámi á öðru þrepi, sem fer eftir inntaki náms. Skólar eða deildir geta krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar fyrir aðgang að námi á stigum 3 og 4.
Við lok viðbótarnáms að loknu námi á fyrsta þrepi skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi/stigum:
|| ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn hafi almennan skilning á kenningum, hugmyndafræði, hugtökum og aðferðum á ákveðnu fræðasviði. Auk þekkingarmarkmiða af fyrsta þrepi skal nemandi á öðru þrepi hafa dýpkað eða breikkað þann þekkingargrunn sem hann hefur tileinkað sér á fyrri þrepum.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína og skilning í faglegri nálgun í starfi og hafi hæfni til að koma fram með rök og rökstuðning til úrlausnar á vandamálum í viðkomandi fræðigrein/starfsgrein.
Að nemandinn hafi öðlast kerfisbundinn skilning á nýjustu þekkingu sem völ er á innan tiltekins fræða- og/eða starfssviðs. Auk þekkingarmarkmiða af fyrsta þrepi skal nemandi á öðru þrepi hafa dýpkað eða breikkað þann þekkingargrunn sem hann hefur tileinkað sér á fyrra þrepi.
||
|| TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandi hafi tileinkað sér þekkingu með námskeiðum og/eða rannsóknum á sérhæfðu fræðasviði.
Að nemandinn hafi almenna þekkingu og vitneskjuum þau fræðilegu viðfangsefni og vanda sem tekist er á við hverju sinni á viðkomandi fræðasviði/starfssviði.
Að nemendi hafi mikivæga vitneskju um vandamál og viðfangsefni, byggða á nýjustu upplýsingum og rannsóknum á viðkomandi fræðasviði.
||
|| HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi tileinkað sér þau vinnubrögð sem eru viðurkennd í viðkomandi starfgrein.
Að nemandinn geti tekið sjálfstæðar, faglegar ákvarðanir og rökstutt þær á grunni fræðasviðs/starfsgreinar.
Að nemandinn búi yfir þekkingu og leikni sem geri honum kleift að sýna frumleika í þróun og nýtingu hugmynda í starfsumhverfi eða á viðkomandi fræðasviði.
Að nemandi hafi getu og hæfni til þess að meta, greina og afla vísindalegra gagna.
Að nemandi geti skilið og tekist á við flókin viðfangsefni í faglegu samhengi/ starfsvettvangi.
Að nemandi geti áttað sig á nýjungum og þróun byggðri á grunni fræðanna, kenninga og/eða tilrauna.
Að nemandinn geti beitt fræðum og aðferðum greinar til að setja fram, þróa og leysa verkefni á sviði starfs- og/eða fræðigreinar.
||
|| FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína, skilning og úrlausnarhæfni við nýjar og ókunnuglegar aðstæður í breiðu eða þverfaglegu samhengi sem tengist viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn geti sýnt fram á aukinn og dýpri skilning og víðtækari yfirsýn á sérfræðisviði sínu en felst í námi á fyrsta þrepi.
Að nemandinn geti metið sjálfstætt hvenær mismunandi greiningaraðferðir og flókin fræðileg atriði eiga við.
Að nemandinn geti beitt þekkingu sinni og færni til að takast á við ný og áður ókunn viðfangsefni eða aðstæður á viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn hafi getu til að samþætta þekkingu, eiga við flókin viðfangsefni og setja fram skoðun út frá takmörkuðum upplýsingum
Að nemandinn geti beitt þekkingu sinni og leikni til að takast á við flókin viðfangsefni sem krefjast samþættingar, innsæis og faglegrar ákvarðanatöku út fá takmörkuðum upplýsingum.
||
|| HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn hafi náð tökum á þeim tækni- og hugbúnaði sem nýttur er best á viðkomandi starfs- og fræðasviði.
Að nemandinn hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum.
Að nemandi geti átt frumkvæði að verkefnum á fræðasviði, stýrt þeim verkefnum og axlað ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa
Að nemandinn geti greint frá fræðilegum upplýsingum, hugmyndum, vandamálum og úrlausnum í áheyrn sérfræðinga svo og almennings.
Að nemandi geti greint á skýran og ótvíræðan hátt frá flóknum fræðilegum viðfangsefnum og/eða fræðilega rökstuddum niðurstöðum, einn eða í samstarfi við aðra, bæði meðal sérfræðinga og leikmanna.
Að nemandinn geti tekið ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa, átt frumkvæði að verkefnum og leitt þau til lausna.
Að nemandinn geti tekið mikilvæga ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa, leitt og átt frumkvæði að verkefnum.
||
|| NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi tileiknað sér þá námshæfni og vinnubrögð að hann geti tekist á við frekara nám þar sem gerð er krafa um talsvert sjálfstæði í vinnubrögðum.
Að nemandinn hafi þróað með sér nauðsynlega námshæfni og sjálfstæð vinnubrögð til að geta gengist undir frekara nám sem er að miklu leyti byggt á sjálfstæðum vinnubrögðum..
||
Um er að ræða eins og hálfs til tveggja ára nám til 90-120 eininga á stigi 4. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru lokapróf af stigi 2 eða sambærilegt próf. Yfirleitt er krafist fyrstu einkunnar. Skólar eða deildir geta sett frekari skilyrði fyrir aðgangi að námi á stigi 4.
Meistarapróf veitir aðgang að doktorsnámi á þriðja þrepi. Skólar eða deildir geta krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar. Umfang rannsóknar og/eða lokaverkefnis skal vera a.m.k. 30 einingar.
Við lok meistaraprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi/stigum:
|| ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn hafi öðlast kerfisbundinn skilning á nýjustu þekkingu sem völ er á innan tiltekins fræða- og/eða starfssviðs. Auk þekkingarmarkmiða af fyrsta þrepi skal nemandi á öðru þrepi hafa dýpkað eða breikkað þann þekkingargrunn sem hann hefur tileinkað sér á fyrri þrepum.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína og skilning í faglegri vinnu eða við starfsgrein og hafi hæfni til að rökstyðja faglegar úrlausnir eða lausnir á vanda í viðkomandi fræðigrein.
||
|| TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn hafi mikilvæga vitneskju um vandamál og viðfangsefni, byggða á nýjustu upplýsingum og rannsóknum á viðkomandi fræðasviði.
Að námsmaður hafi tileinkað sér þekkingu með námskeiðum og rannsóknum á sérhæfðu fræðasviði.
||
|| HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti tekið sjálfstæðar, faglegar ákvarðanir og rökstutt þær á grunni fræðasviðs.
Að nemandinn hafi getu og hæfni til þess að meta, greina og afla vísindalegra gagna.
Að nemandinn geti þróað og sett í samhengi verkefni með aðferðum á grunni fræðanna, kenninga og/eða tilrauna.
Að nemandinn geti skilið og tekist á við flókin viðfangsefni í faglegu samhengi.
||
|| FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti metið sjálfstætt hvenær mismunandi greiningaraðferðir og flókin fræðileg atriði eiga við.
Að nemandinn sýni fram á aukinn og dýpri skilning og víðtækari yfirsýn á sérfræðisviði sínu en felst í námi á fyrsta þrepi.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína, skilning og úrlausnarhæfni við nýjar og ókunnuglegar aðstæður í breiðu eða þverfaglegu samhengi sem tengist viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn hafi hæfileika til að samþætta þekkingu, eiga við flókin viðfangsefni og setja fram skoðun út frá takmörkuðum upplýsingum.
||
|| HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandi geti átt frumkvæði að verkefnum á fræðasviði, stýrt þeim verkefnum og axlað ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa
Að nemandi geti greint á skýran og ótvíræðan hátt frá flóknum fræðilegum viðfangsefnum og/eða fræðilega rökstuddum niðurstöðum, einn eða í samstarfi við aðra, bæði meðal sérfræðinga og leikmanna.
Að nemandinn hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum.
Að nemandinn hafi tileinkað sér notkun hugbúnaðar sem nýtist best í viðkomandi fræðigrein.
||
|| NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi þróað með sér nauðsynlega námshæfni og sjálfstæð vinnubrögð til að geta tekist á hendur frekara nám á þrepi þrjú sem er að miklu leyti byggt á sjálfstæðum vinnubrögðum.
||
Um er að ræða 3-4 ára nám til 180-240 eininga á stigi 5. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru rannsóknartengt meistarapróf, kandídatspróf eða sambærilegt lokapróf af öðru þrepi, stigi 4. Skólar eða deildir geta krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar.
Við lok doktorsprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi/stigum:
|| ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn búi yfir yfirgripsmiklum og ítarlegum skilningi á helstu kenningum, grundvallaratriðum, hugtökum og nýjustu þekkingu sem völ er á innan tiltekins fræðasviðs eða starfssviðs. Þekkingin skal vera dýpri en sú þekking sem nemandi tileinkaði sér á þrepum eitt og tvö.
Að nemandinn hafi lagt til mikilvægar nýjungar í framlagi til fræðanna í formi nýrrar þekkingar, verulegrar aðlögunar, frumlegrar nýtingar eða túlkunar á þeirri þekkingu sem fyrir er.
||
|| TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn búi yfir þekkingu og skilningi sem hann hefur öðlast af af einstaklingsbundnum rannsóknum.
Niðurstöður nemanda skulu vera mikilvægt framlag til þróunar viðkomandi fræðigreinar eða starfssviðs.
Að nemandinn hafi haft frumkvæði að sköpun nýrrar þekkingar og túlkun hennar með rannsóknum eða annarri viðurkenndri fræðimennsku sem stenst skoðun og rýni fræðimanna á viðkomandi sviði.
||
|| HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti beitt gagnrýnni greiningu, mati og samþættingu við ný og flókin verkefni.
Að nemandinn geti tekist á við flókin úrlausnarefni sem útvíkka og/eða endurskilgreina gildandi aðferðafræð fræðasviðs.
Að nemandinn geti notað í víðtækum mæli grundvallarfærni, tækni, aðferðir, efni og heimildir sem tengjast viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn geti hagnýtt á breiðum grundvelli almenn og sérhæfð rannsóknartæki og rannsóknartækni.
Að nemandinn geti skipulagt og framkvæmt rannsóknir og kannað eða þróað verkefni sem taka á nýjum vandamálum og viðfangsefnum fræðigreinar.
Að nemandinn sýni frumleika og sköpunargáfu í þróun og hagnýtingu nýrrar þekkingar, skilnings og aðferða.
||
|| FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi beitt nýstárlegum rannsóknum eða þróað vinnuaðferðir sem bæta við eða víkka út gildandi þekkingarsvið viðkomandi fræðigreinar.
Að nemandinn hafi kynnt mikilvæga og vel skipulagða fræðiritgerð sem er birtingarhæf í ritrýndri útgáfu innanlands eða á alþjóðavettvangi.
Að nemandinn geti glímt við mjög flókin og/eða ný viðfangsefni og sett fram sjálfstæða upplýsta skoðun.
||
|| HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn geti á árangursríkan hátt sagt jafningjum, öðrum fræðimönnum og almenningi frá sérfræðisviði sínu.
Að nemandinn geti sýnt mikið faglegt sjálfstæði og frumkvæði í faglegri vinnu.
Að nemandinn geti tekið fulla ábyrgð á eigin verkefnum og ábyrgð á vinnu annarra.
Að nemandinn geti kynnt tæknilegar, þjóðfélagslegar og menningarlegar framfarir sem tengjast þekkingarsamfélaginu, í fræðilegu umhverfi.
Að nemandinn geti tekið þátt í gagnrýnum samræðum, átt frumkvæði að og leitt fræðabundin samskipti.
Að nemandinn geti notað hugbúnað til að styðja við og bæta starf í viðkomandi fræðigrein og geti tiltekið sérhæfðan hugbúnað til endurbóta á aðferðum og vinnulagi.
Að nemandinn geti metið tölulegar og myndrænar upplýsingar á gagnrýninn hátt.
||
|| NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi tileinkað sér gagnrýna afstöðu til þekkingar.
||
Þeir háskólar, sem falla undir lög um háskóla (nr. 63/2006), skulu skilgreina þá þekkingu, hæfni og getu sem nemendur á hverri námsleið fyrir sig eiga að ráða yfir við námslok. Skilgreining háskólanna skal vera sérhæfð lýsing sem á við þær námsgreinar sem þeir kenna. Æskilegt er að háskólarnir sýni með hvaða hætti markmiðum skilgreiningarinnar er náð með hverju námskeiði fyrir sig, þ.e. með því að skilgreina þá þekkingu, hæfni og getu sem nemendur eiga að búa yfir við lok hvers námskeiðs eða námshluta.
Í viðaukum með prófskírteinum skulu háskólarnir tilgreina hvaða stigi og þrepi í viðmiðum um æðra nám og prófgráður á Íslandi viðkomandi námsleið tilheyrir.
Í lögum um háskóla nr. 63/2006 II. Kafla er kveðið á um að menntamálaráðherra veiti háskólum viðurkenningu að uppfylltum lögbundnum skilyrðum. Reglur um viðurkenningu háskóla nr. xxx/2006 kveða nánar á um framkvæmd og umfang viðurkenninganna. Viðurkenningar háskóla eru bundnar við fræðasvið og verður uppbygging menntunar og prófgráðna á fræðasviðum að falla að þeim viðmiðum sem hér hafa verið sett fram, til að viðurkenning verði veitt.
Í lögum um háskóla nr. 63/2006 og reglum nr. XXX/2006 um gæðaeftirlit með háskólakennslu er lögð áhersla á mikilvægi reglubundins eftirlits með gæðum kennslu og rannsókna. Lögin hafa m.a. það markmið að auka gæði háskólastarfs á Íslandi og þar er að finna sérstök ákvæði um viðurkenningu háskóla, formleg viðmið um æðri menntun og prófgráður og eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna.
Í V. kafla laga um háskóla er fjallað um gæði kennslu og rannsókna. Samkvæmt lögunum er markmið eftirlits með gæðum kennslu og rannsókna á háskólastigi m.a. að ganga úr skugga um að viðmiðum um æðri menntun og prófgráður sé fylgt.
Eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna í háskólum fer annars vegar fram með innra mati og hins vegar með ytra mati. Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi munu hafa áhrif bæði á innra og ytra mat á háskólastarfi, þar sem bæði háskólar og stjórnvöld munu taka mið af þeim sem og skilgreiningum háskólanna á þekkingu, hæfni og getu nemenda við námslok.
Háskólar bera ábyrgð á innra mati á eigin starfsemi. Í lögum um háskóla er ákvæði um að háskólar skuli sinna innra mati á starfsemi sinni með kerfisbundnum hætti og hafa reglubundið eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna. Við innra mat skulu háskólar m.a. styðjast við formleg viðmið um æðri menntun og prófgráður, skilgreinda þekkingar- og færniþætti sem og við alþjóðleg/evrópsk viðmið og leiðbeiningar. Með tilkomu viðmiðanna hafa háskólar fengið í hendur tæki, sem hægt er að nota við þróun á námsleiðum, og við staðfestingu á gæðum þeirra prófgráðna sem skólinn býður upp á.
Háskólar þurfa að geta staðið skil á starfi sínu, m.a. með tilliti til viðmiða um æðri menntun og prófgráður. Gert er ráð fyrir að þeir geri grein fyrir því opinberlega með reglubundnum hætti hvernig tryggt er að það nám, sem þeir bjóða, uppfylli viðmið um æðri menntun og prófgráður.
Menntamálaráðuneyti gerir áætlanir til þriggja ára um ytra mat á háskólum sem kynntar eru opinberlega. Á undanförnum árum hefur ráðuneytið skipulagt bæði fag- og stofnanaúttektir. Hingað til hafa fagúttektir á deildum eða skorum, sem ráðuneytið hefur framkvæmt, verið markmiðstengdar, þ.e. mat á gæðum námsins hefur farið fram með tilvísun í grundvallarstefnu og markmið viðkomandi háskóla og hvernig markmiðin birtast í stefnu viðkomandi stofnunar/deildar. Skipulag námsins, námsefni og námskeið ættu að endurspegla og þjóna þeim markmiðum. Þessi nálgun getur oft verið vandasöm þar sem markmið deilda og skora eru ekki alltaf skýrt skilgreind. Með tilkomu viðmiða um æðri menntun og prófgráður opnast möguleikinn á skýrari og mælanlegri viðmiðum og því reynist auðveldara að meta gæði háskólastarfs. Matið mun beinast meira að þekkingu, getu og hæfni nemenda við námslok en áður hefur verið.
Menntamálaráðuneyti mun hafa eftirlit með því að háskólar uppfylli viðmið um æðri menntun og prófgráður. Leiði eftirlit og ytra mat til þeirrar niðurstöðu að þau séu ekki uppfyllt skal viðkomandi háskóla veittur hæfilegur frestur til úrbóta. Verði ekki úr bætt getur ráðuneytið fellt niður viðurkenningu háskóla til kennslu á viðkomandi fræðasviði eða að fullu.
Viðmið um æðri menntun og prófgráður þurfa að vera í sífelldri endurskoðun þannig að þau endurspegli þá þekkingu, hæfni og færni sem stefnt er að á hverjum tíma. Stefnt skal að því að endurskoða viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi á árinu 2009 og hafa þá til hliðsjónar skilgreiningar háskólanna á þeirri þekkingu, hæfni og færni sem námsmenn þeirra ráða yfir við námslok á mismunandi námsleiðum. Jafnframt er stefnt að því að fyrir árið 2010 skuli óháðir aðilar, innlendir og erlendir, meta hversu vel íslensk viðmið um æðri menntun og prófgráður falli að evrópskum viðmiðum um æðri menntun og prófgráður. Að loknu matinu eiga að koma fram í viðauka með prófskírteinum upplýsingar um niðurstöðu þess og tengsl milli íslensku og evrópsku viðmiðanna.
Gerð námskeiðslýsingar
Námskeiðslýsing skal ekki vera lengri en nemur einni blaðsíðu (Times, 12 pt.).
Námskeiðslýsing þarf að ríma við viðmiðabækling: Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi.
Markmið námskeiðs verða að koma skýrt fram. Tilgreina þarf hvaða þekkingu og skilning nemendur eiga hafa á valdi sínu í lok námskeiðs, og hvers konar hæfni (hagnýta, fræðilega og samskiptahæfni; sjá viðmiðabækling) þeir eiga að öðlast. Þá er átt við getu nemenda til að nýta þekkingu sína og skilning í fræðilegri iðju og á starfsvettvagni, t.d. hæfni í að greina, skipuleggja, ræða, rökstyðja eða meta viðfangsefni/vandamál á fræðilegum grunni (sjá viðmiðabækling)
Lýsing á þekkingu, skilningi og hæfni verður að endurspegla hvernig námskeiðið stuðlar að þeim markmiðum sem sett eru fyrir viðkomandi námsstig (bakkalár- meistara-) í viðmiðabæklingi.
Í lýsingu á viðfangsefnum námskeiðsins er tilgreint hvaða efni er fjallað um. Þar verður jafnframt að koma vel fram hvernig námskeiðið tengist bæði starfsvettvangi og rannsóknum á fræðasviðinu.
Í lýsingu á vinnulagi kemur fram hvers eðlis vinna nemenda er. Einnig þarf að lýsa því hvernig lögð verður áhersla á sköpun og miðlun.
Rammi fyrir námskeiðslýsingu
Heiti námskeiðs
Braut / námsleið / kjörsvið
Tegund námskeiðs (grunnnámskeið, skyldunámskeið, valnámskeið)
Misseri
Stærð námskeiðs í einingum
Hámarksfjöldi nemenda
Forkröfur
Námskeiðslýsing
Markmið
[Sjá lýsingu hér að framan]
Inntak / viðfangsefni
[Stutt greinargerð um megininntak námskeiðsins, þ.e. það efni sem fjallað verður um á námskeiðinu. Gerið sérstaka grein fyrir tengslum við vettvang og við rannsóknir og fræðasvið.]
Vinnulag
[Stutt lýsing á uppbyggingu námskeiðsins og kennsluaðferðum. Tengið við sköpun og miðlun eftir því sem við á (virkni, samræða, samstarf, upplýsingaleit, úrvinnsla, beiting, mat, kynning.]
Námsmat
[Stutt greinargerð um námsmatsaðferðir. Gætið að því að tengja námsmatsaðferðir við markmið.]
Lesefni [Ef hægt er.]
Útdráttur námskeiðslýsingar á ensku
Menntamálaráðuneytið
Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi
Efnisyfirlit
[[#_Toc147281698|Inngangur 2]]
[[#_Toc147281699|1. Uppbygging æðri menntunar 2]]
[[#_Toc147281700|1.1 Háskólanám.. 2]]
[[#_Toc147281701|1.2 Námsár og vinnuframlag. 2]]
[[#_Toc147281702|1.3 Inntökuskilyrði í háskóla. 2]]
[[#_Toc147281703|1.4. Prófgráður 2]]
[[#_Toc147281704|2. Uppbygging viðmiða um prófgráður 2]]
[[#_Toc147281705|2.1. Lýsingar prófgráðum.. 2]]
[[#_Toc147281706|2.2. Fyrsta þrep. 2]]
[[#_Toc147281707|2.2.1. Fyrrihlutanám til diplómaprófs (stig 1) 2]]
[[#_Toc147281708|2.2.2 Bakkalárpróf (stig 2) 2]]
[[#_Toc147281709|2.3 Annað þrep. 2]]
[[#_Toc147281710|2.3.1 Framhaldsnám á meistarastigi (stig 3) 2]]
[[#_Toc147281711|2.3.3. Meistarapróf (stig 4) 2]]
[[#_Toc147281712|2.4 Þriðja þrep. 2]]
[[#_Toc147281713|2.4.1 Doktorspróf (stig 5) 2]]
[[#_Toc147281714|3. Framkvæmd. 2]]
[[#_Toc147281715|3.1 Notkun. 2]]
[[#_Toc147281716|3.2. Viðurkenning háskóla. 2]]
[[#_Toc147281717|3.3. Eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna. 2]]
[[#_Toc147281718|3.3.1. Innra mat 2]]
[[#_Toc147281719|3.3.2. Ytra mat 2]]
[[#_Toc147281720|4. Endurskoðun. 2]]
Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi er kerfisbundin lýsing á uppbyggingu náms og prófgráða þar sem lögð er áhersla á að lýsa þekkingu, hæfni og getu nemenda við námslok. Allir háskólar á Íslandi, sem fá viðurkenningu menntamálaráðuneytis samkvæmt lögum nr. 63/2006, skulu fylgja þeim viðmiðum sem hér eru sett fram. Samkvæmt þeim er nám í háskólum flokkað í þrjú þrep; bakkalárpróf, meistara- og kandídatspróf og að lokum í doktorspróf. Innan hvers þreps er gert ráð fyrir mismunandi námsmarkmiðum og því er hverju þrepi skipt í stig eða áfanga í samræmi við það.
Hér er að finna skilgreiningar og viðmið menntamálaráðuneytis um æðri menntun og prófgráður. Með hliðsjón af þeim skulu háskólar lýsa inntaki og skilgreindri útkomu einstakra námsleiða og jafnframt útfæra viðmiðin með hliðsjón af sinni starfsemi. Þannig geta nemendur séð hvaða hæfni og getu þeir geti vænst að búa yfir við skilgreind námslok. Jafnframt verður auðveldara fyrir nemendur að fá nám sitt viðurkennt og metið bæði hér á landi og erlendis, hvort sem er til frekara náms eða starfa. Stjórnvöld og háskólar í Evrópu og víðar stefna að því að lýsa háskólakerfum sínum með sama hætti fyrir árið 2007.
Eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna í háskólum er mikilvægur þáttur í háskólastarfi. Aukin samkeppni og krafa um aukin gæði setur háskóla í þá stöðu að gera betur grein fyrir starfi sínu. Krafan um að háskólarnir lýsi inntaki náms, inntökuskilyrðum og þeirri þekkingu, hæfni og getu sem nemendur eiga að búa yfir að námi loknu, auðveldar gæðaeftirlit og eykur hreyfanleika nemenda og gegnsæi náms.
Í lögum um háskóla nr. 63/2006 er kveðið á um að háskólar þurfi að fá viðurkenningu menntamálaráðuneytis á þeim fræðasviðum sem þeir bjóða upp á. Viðurkenningin byggist á umsögn sérskipaðrar nefndar, sem mun fá upplýsingar um starfsemi fræðasviðanna, og meðal annars kveðið á að upplýsingar um námið byggi á þessum viðmiðum um æðri menntun og prófgráður.
Hér verður sett fram lýsing á æðri menntun og skipulagi prófgráðna og lokaprófa á Íslandi. Fjallað er um hvaða þættir það eru, sem háskólar skulu taka mið af við lýsingu á þekkingu, hæfni og getu nemenda við námslok ólíkra prófgráðna. Þá er fjallað um tengsl viðmiða um æðri menntun og prófgráður við gæðaeftirlit með háskólastarfi. Að lokum er fjallað um notkun og endurskoðun viðmiðanna.
Hlutverk háskóla er skilgreint í lögum um háskóla nr. 63/2006 en þau lög taka til skóla, sem veita æðri menntun, þ.e. menntun sem leiðir til prófgráðu eða annars lokaprófs á háskólastigi. Með hugtakinu æðri menntun er átt við alla menntun á háskólastigi hvort sem háskólar, sem hana veita, teljast vera hefðbundnir háskólar, þar sem lögð er stund á kennslu og rannsóknir, háskólar með afmarkaðra starfssvið eða kennslustofnanir án rannsóknaskyldu. Viðmið um æðri menntun og prófgráður, sem birtast hér, eiga við um háskóla sem heyra undir menntamálaráðuneyti. Í töflu 1 má sjá skipulag einstakra prófgráðna.
Tafla 1. Skipulag einstakra prófgráðna
||
Staðlaðar námseiningar (ECTS)
||
Heildarnáms-einingar (ECTS)
||
||
Fyrsta þrep
(ISCED 5)
||
Stig 1
Fyrrihlutanám til diplómaprófs
||
60 – 120
||
60 – 120
||
||
Stig 2
Bakkalárpróf
||
180 - 240
||
180 - 240
||
||
Annað þrep
(ISCED 5)
||
Stig 3
Framhaldsnám á meistarastigi
||
30 – 120
||
210 – 360
||
||
Stig 4
Meistarapróf
||
90 – 120
||
90 – 120
||
||
Þriðja þrep
(ISCED 6)
||
Stig 5
Doktorspróf
||
180-
||
450-
||
Í töflunni sést að háskólanámi er skipt upp í þrjú þrep. Á fyrsta þrepi eru tvö stig sem eru fyrrihlutanám til diplómaprófs og nám til bakkalár-prófs. Á öðru þrepi eru tvö stig, þar sem fyrra stigið er framhaldsnám á meistarastigi. Seinna stigið á öðru þrepi er meistarapróf. Þriðja og síðasta þrepið hefur eitt stig sem er nám til doktorsgráðu. Jafnframt kemur fram hversu margar staðlaðar námseiningar (e. ECTS) hvert þrep felur í sér.
Samkvæmt lögum um háskóla skal kennsla í háskólum fara fram í námskeiðum sem metin eru í stöðluðum námseiningum. Að jafnaði svara 60 námseiningar (ECTS) til fulls náms á ári og endurspegla alla námsvinnu nemenda. Nám getur verið skipulagt með ýmsum hætti. Námsmat fer í flestum tilfellum fram með skriflegum, munnlegum eða verklegum prófum, sem að jafnaði eru haldin í lok hvers misseris, og ritgerðum eða verkefnum á námstíma.
Námi á háskólastigi lýkur með prófgráðu eða skilgreindu lokaprófi sem veitt er þegar nemandi hefur staðist próf í öllum námskeiðum og skilað með fullnægjandi árangri þeim verkefnum sem tilheyra námi á viðkomandi námsleið.
Sú meginregla gildir að nemendur, sem hefja nám í háskóla, skulu hafa lokið stúdentsprófi eða sambærilegu prófi. Háskólum er heimilt að taka inn nemendur sem búa yfir jafngildum þroska og þekkingu að mati viðkomandi háskóla. Þó skal tryggt að inntökuskilyrði í háskóla og námskröfur svari jafnan til þess sem krafist er í viðurkenndum háskólum á sambærilegu sviði erlendis. Í lögum um háskóla er jafnframt heimilt að ákveða sérstök inntökuskilyrði gagnvart þeim sem hefja nám í háskóla. Þar á meðal að láta nemendur, sem uppfylla framangreind skilyrði, gangast undir inntökupróf eða stöðupróf.
Nemendur, sem hefja nám á öðru þrepi, eða meistaranám, skulu hafi lokið bakkalárprófi eða sambærilegu þriggja ára háskólanámi. Gert er ráð fyrir að nemandi fari inn á námsleið sem byggist á þeirri þekkingu, hæfni og getu sem hann hefur öðlast í grunnnámi.
Nemendur, sem hefja doktorsnám, skulu að jafnaði hafa lokið meistaraprófi eða kandídatsprófi. Hver skóli setur sérstakar reglur um doktorsnám, þ.m.t. um inntöku nemenda. Doktorsnám í háskólum skal taka mið af reglum um doktorsnám, nr. xxx/2006. Þær fjalla um þær kröfur og þau skilyrði sem háskóli þarf að uppfylla til að fá heimild til að taka upp doktorsnám.
Háskólum ber samkvæmt 5. og 8. gr. laga um háskóla nr.63/2006 að birta lýsingar fyrir hverja námsleið byggða á þessum viðmiðum á ensku og íslensku. Ákvörðun um heiti prófgráðna er tekin af viðkomandi stofnunum.
Í viðmiðum um æðri menntun og prófgráður er hverri gráðu lýst. Í upphafi er almenn lýsing á náminu, sem leiðir til prófgráðunnar, og á inntökuskilyrðum inn á viðkomandi námsstig. Skólar og deildir geta útfært inntökuskilyrði nánar. Þá eru upplýsingar um aðgang að frekara námi, þ.e. hvort viðkomandi lokapróf eða prófgráða uppfylli almenn inntökuskilyrði á næsta námsstig.
Þar sem fjallað er um þekkingu og hæfni í viðmiðunum er gerður greinarmunur á þekkingu annars vegar og hæfni hins vegar. Þekkingu er annars vegar skipt í þekkingu og skilning og hins vegar í tegund þekkingar. Í þekkingu og skilningi er fjallað um hversu almenn eða sértæk þekking og skilningur er. Í tegund þekkingar er meira fjallað um þekkingu í samhengi við fræðigrein.
Þar sem fjallað er um hæfni er henni skipt niður í hagnýta hæfni, fræðilega hæfni, hæfni í samskiptum, upplýsingatækni og tölvulæsi og námshæfni. Hagnýt hæfni fjallar um það hvernig viðkomandi á að geta nýtt sér þekkinguna í starfi. Fræðileg hæfni fjallar um hvernig viðkomandi getur nýtt sér þekkinguna á sínu sérfræðisviði. Hæfni í samskiptum, upplýsingatækni og tölvulæsi fjallar um hvaða hæfni nemendur eiga að hafa tileinkað sér í ofangreindum atriðum við námslok. Námshæfni segir til um hversu sjálfstæð vinnubrögð nemendur eiga að hafa tileinkað sér að loknu viðkomandi námi.
Eftirfarandi eru lýsingar á einstökum prófgráðum. Hver lýsing inniheldur almenna lýsingu, kröfur um inntökuskilyrði, aðgang að frekara námi svo og kröfur um þekkingu, hæfni- og færni við námslok. Stefnt skal að því að nemendur uppfylli þau skilyrði, sem tilgreind eru í hverjum þætti fyrir sig við lok hvers lokaprófs eða prófgráðu.
Um er að ræða 1-2 ára nám til 60-120 eininga á stigi 1. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru stúdentspróf eða sambærileg menntun. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu stúdentsprófsins. Fyrrihlutanám til diplómaprófs veitir aðgang að námi til bakkalárprófs, þ.e. stigi 2, fyrsta þrepi. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu prófsins.
Við lok fyrrihlutanáms til diplómaprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð:
||
ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn búi yfir þekkingu á helstu undirstöðuatriðum, kenningum og hugtökum fræðigreinarinnar.
Að nemandinn geri greinarmun á fræðilegum skýringum og annars konar skýringum.
||
||
TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn hafi öðlast almenna þekkingu á viðkomandi fræðigrein.
||
||
HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti hagnýtt sér faglega þá grundvallarfærni, tækni, framkvæmd og/eða efnivið sem tengist viðkomandi fræðigrein.
Að nemandinn geti undirbúið, skipulagt og framkvæmt verkefni innan sinnar fræðigreinar/starfsgreinar.
||
||
FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti beitt aðferðafræði fræðigreinar og/eða starfsgreinar.
Að nemandinn hafi öðlast innsæi inn í valdar, kenningar, hugtök og þekkingarsvið fræðigreinar/starfsgreinar.
Að nemandinn skilji stöðu fræðigreinar/starfsgreinar í almennu þjóðlegu samhengi.
||
||
HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn geti sýnt frumkvæði og sjálfstæð vinnubrögð.
Að nemandinn geti tjáð flóknar hugmyndir á vel skipulagðan og skiljanlegan máta.
Að nemandinn geti lýst, sett fram og sagt frá álitaefnum í viðkomandi fræðigrein.
Að nemandinn geti unnið með öðrum að verkefnum á viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn geti notað töluleg og grafísk gögn.
||
||
NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi þróað með sér námshæfni til að geta tekist á hendur frekara nám.
||
Um er að ræða 3-4 ára nám til 180-240 eininga að jafnaði á fyrsta þrepi, stigi 2. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru stúdentspróf eða sambærileg menntun. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu stúdentsprófsins. Bakkalárpróf veitir aðgang að framhaldsnámi á stigum 3 og 4 eða að kandídats- og meistaranámi. Þó geta skólar eða deildir krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar fyrir aðgang að námi á stigum 3 og 4.
Við lok bakkalárprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi:
||
ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn hafi almennan skilning á kenningum, forsendum, hugtökum og aðferðum á ákveðnu fræðasviði.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína og skilning við fræðilega iðju eða innan starfsgreinar og búi yfir hæfni til að rökstyðja fræðilegar eða hagnýtar úrlausnir í viðkomandi fræðigrein.
||
||
TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn hafi tileinkað sér víðtæka þekkingu og skilning á einu eða fleiri sérhæfðum sviðum innan fræðigreinar. Þekking nemandans skal ná til nýjustu þekkingar á fræðasviðinu.
||
||
HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti greint hagnýt, flókin viðfangsefni í faglegu samhengi og geti tekið og réttlætt ákvarðanir á faglegum grunni fræðasviðs / starfssviðs.
Að nemandinn geti unnið sjálfstætt og skipulega að viðfangsefnum í sinni grein.
Að nemandi geti sett sér markmið, gert starfsáætlun og fylgt henni.
||
||
FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi hæfni til að setja fram og lýsa, flóknum fræðilegum atriðum og rannsóknaniðurstöðum.
Að nemandinn geti beitt vísindalegum gagnrýnum aðferðum við greiningu viðfangsefna.
Að nemandinn hafi öðlast skilning á og innsæi í helstu kenningar og hugtök fræðigreinar og geti lagt sjálfstætt mat á þær aðferðir sem nýttar eru innan hennar.
||
||
HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn geti tekið virkan þátt í samstarfi á sínu fræðasviði, miðlað færni sinni, hugmyndum sínum og kunnáttu og geti leitt verkhópa.
Að nemandinn sé fær um að túlka og kynna niðurstöður í viðkomandi fræðigrein.
Að nemandinn kunni að beita þeirri tækni og hugbúnaði sem nýtist mest í námi og starfi.
||
||
NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi þróað með sér nauðsynlega námshæfni og sjálfstæð vinnubrögð til að geta tekist á hendur frekara nám.
Að nemandinn hafi tileinkað sér víðsýni og frumleika í hugsun sem nýtist í námi og/eða starfi.
||
Prófgráður sem falla undir þessa skilgreiningu geta verið mismunandi að lengd og inntaki. Eiga því skilgreiningarnar sem koma fram í töflunni hér að neðan aðeins við ef um fullt 2 ára nám á meistarastigi er að ræða. Nám til diplómagráðu eða annars lokaprófs fellur undir þessa skilgreiningu, en aðeins að hluta til og er taflan hér að neðan skipulögð með það í huga. Skilgreiningarnar stigmagnast og er gert ráð fyrir að allar prófgráður sem settar eru fram undir þessari skilgreiningu, uppfylli að minnsta kosti eitt atriðið úr hverjum flokki.
Um er að ræða hálfs árs til tveggja ára nám til 30-120 eininga á stigi 3. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru lokapróf af fyrsta þrepi, stigi 2, eða sambærilegt próf. Yfirleitt er krafist fyrstu einkunnar. Skólar eða deildir geta sett frekari skilyrði fyrir aðgangi að námi á stigi þrjú.
Starfstengt meistarapróf veitir að öllu jöfnu ekki aðgang að framhaldsnámi á þriðja þrepi.
Kandídatspróf er 6 ára nám til 360 eininga á fyrsta og öðru þrepi, stigum 1-3. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru stúdentspróf eða sambærilegt nám. Einstakir skólar eða deildir geta gert sérstakar kröfur um samsetningu stúdentsprófsins. Kandídatspróf veitir aðgang að framhaldsnámi á þriðja þrepi á viðkomandi fræðasviði.
Prófgráður sem falla undir þessa skilgreiningu veita mismunandi aðgang að framhaldsnámi á öðru þrepi, sem fer eftir inntaki náms. Skólar eða deildir geta krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar fyrir aðgang að námi á stigum 3 og 4.
Við lok viðbótarnáms að loknu námi á fyrsta þrepi skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi/stigum:
||
ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn hafi almennan skilning á kenningum, hugmyndafræði, hugtökum og aðferðum á ákveðnu fræðasviði. Auk þekkingarmarkmiða af fyrsta þrepi skal nemandi á öðru þrepi hafa dýpkað eða breikkað þann þekkingargrunn sem hann hefur tileinkað sér á fyrri þrepum.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína og skilning í faglegri nálgun í starfi og hafi hæfni til að koma fram með rök og rökstuðning til úrlausnar á vandamálum í viðkomandi fræðigrein/starfsgrein.
Að nemandinn hafi öðlast kerfisbundinn skilning á nýjustu þekkingu sem völ er á innan tiltekins fræða- og/eða starfssviðs. Auk þekkingarmarkmiða af fyrsta þrepi skal nemandi á öðru þrepi hafa dýpkað eða breikkað þann þekkingargrunn sem hann hefur tileinkað sér á fyrra þrepi.
||
||
TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandi hafi tileinkað sér þekkingu með námskeiðum og/eða rannsóknum á sérhæfðu fræðasviði.
Að nemandinn hafi almenna þekkingu og vitneskju um þau fræðilegu viðfangsefni og vanda sem tekist er á við hverju sinni á viðkomandi fræðasviði/starfssviði.
Að nemendi hafi mikivæga vitneskju um vandamál og viðfangsefni, byggða á nýjustu upplýsingum og rannsóknum á viðkomandi fræðasviði.
||
||
HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi tileinkað sér þau vinnubrögð sem eru viðurkennd í viðkomandi starfgrein.
Að nemandinn geti tekið sjálfstæðar, faglegar ákvarðanir og rökstutt þær á grunni fræðasviðs/starfsgreinar.
Að nemandinn búi yfir þekkingu og leikni sem geri honum kleift að sýna frumleika í þróun og nýtingu hugmynda í starfsumhverfi eða á viðkomandi fræðasviði.
Að nemandi hafi getu og hæfni til þess að meta, greina og afla vísindalegra gagna.
Að nemandi geti skilið og tekist á við flókin viðfangsefni í faglegu samhengi/ starfsvettvangi.
Að nemandi geti áttað sig á nýjungum og þróun byggðri á grunni fræðanna, kenninga og/eða tilrauna.
Að nemandinn geti beitt fræðum og aðferðum greinar til að setja fram, þróa og leysa verkefni á sviði starfs- og/eða fræðigreinar.
||
||
FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína, skilning og úrlausnarhæfni við nýjar og ókunnuglegar aðstæður í breiðu eða þverfaglegu samhengi sem tengist viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn geti sýnt fram á aukinn og dýpri skilning og víðtækari yfirsýn á sérfræðisviði sínu en felst í námi á fyrsta þrepi.
Að nemandinn geti metið sjálfstætt hvenær mismunandi greiningaraðferðir og flókin fræðileg atriði eiga við.
Að nemandinn geti beitt þekkingu sinni og færni til að takast á við ný og áður ókunn viðfangsefni eða aðstæður á viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn hafi getu til að samþætta þekkingu, eiga við flókin viðfangsefni og setja fram skoðun út frá takmörkuðum upplýsingum
Að nemandinn geti beitt þekkingu sinni og leikni til að takast á við flókin viðfangsefni sem krefjast samþættingar, innsæis og faglegrar ákvarðanatöku út fá takmörkuðum upplýsingum.
||
||
HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn hafi náð tökum á þeim tækni- og hugbúnaði sem nýttur er best á viðkomandi starfs- og fræðasviði.
Að nemandinn hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum.
Að nemandi geti átt frumkvæði að verkefnum á fræðasviði, stýrt þeim verkefnum og axlað ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa
Að nemandinn geti greint frá fræðilegum upplýsingum, hugmyndum, vandamálum og úrlausnum í áheyrn sérfræðinga svo og almennings.
Að nemandi geti greint á skýran og ótvíræðan hátt frá flóknum fræðilegum viðfangsefnum og/eða fræðilega rökstuddum niðurstöðum, einn eða í samstarfi við aðra, bæði meðal sérfræðinga og leikmanna.
Að nemandinn geti tekið ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa, átt frumkvæði að verkefnum og leitt þau til lausna.
Að nemandinn geti tekið mikilvæga ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa, leitt og átt frumkvæði að verkefnum.
||
||
NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi tileiknað sér þá námshæfni og vinnubrögð að hann geti tekist á við frekara nám þar sem gerð er krafa um talsvert sjálfstæði í vinnubrögðum.
Að nemandinn hafi þróað með sér nauðsynlega námshæfni og sjálfstæð vinnubrögð til að geta gengist undir frekara nám sem er að miklu leyti byggt á sjálfstæðum vinnubrögðum..
||
Um er að ræða eins og hálfs til tveggja ára nám til 90-120 eininga á stigi 4. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru lokapróf af stigi 2 eða sambærilegt próf. Yfirleitt er krafist fyrstu einkunnar. Skólar eða deildir geta sett frekari skilyrði fyrir aðgangi að námi á stigi 4.
Meistarapróf veitir aðgang að doktorsnámi á þriðja þrepi. Skólar eða deildir geta krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar. Umfang rannsóknar og/eða lokaverkefnis skal vera a.m.k. 30 einingar.
Við lok meistaraprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi/stigum:
||
ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn hafi öðlast kerfisbundinn skilning á nýjustu þekkingu sem völ er á innan tiltekins fræða- og/eða starfssviðs. Auk þekkingarmarkmiða af fyrsta þrepi skal nemandi á öðru þrepi hafa dýpkað eða breikkað þann þekkingargrunn sem hann hefur tileinkað sér á fyrri þrepum.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína og skilning í faglegri vinnu eða við starfsgrein og hafi hæfni til að rökstyðja faglegar úrlausnir eða lausnir á vanda í viðkomandi fræðigrein.
||
||
TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn hafi mikilvæga vitneskju um vandamál og viðfangsefni, byggða á nýjustu upplýsingum og rannsóknum á viðkomandi fræðasviði.
Að námsmaður hafi tileinkað sér þekkingu með námskeiðum og rannsóknum á sérhæfðu fræðasviði.
||
||
HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti tekið sjálfstæðar, faglegar ákvarðanir og rökstutt þær á grunni fræðasviðs.
Að nemandinn hafi getu og hæfni til þess að meta, greina og afla vísindalegra gagna.
Að nemandinn geti þróað og sett í samhengi verkefni með aðferðum á grunni fræðanna, kenninga og/eða tilrauna.
Að nemandinn geti skilið og tekist á við flókin viðfangsefni í faglegu samhengi.
||
||
FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti metið sjálfstætt hvenær mismunandi greiningaraðferðir og flókin fræðileg atriði eiga við.
Að nemandinn sýni fram á aukinn og dýpri skilning og víðtækari yfirsýn á sérfræðisviði sínu en felst í námi á fyrsta þrepi.
Að nemandinn geti nýtt þekkingu sína, skilning og úrlausnarhæfni við nýjar og ókunnuglegar aðstæður í breiðu eða þverfaglegu samhengi sem tengist viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn hafi hæfileika til að samþætta þekkingu, eiga við flókin viðfangsefni og setja fram skoðun út frá takmörkuðum upplýsingum.
||
||
HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandi geti átt frumkvæði að verkefnum á fræðasviði, stýrt þeim verkefnum og axlað ábyrgð á vinnu einstaklinga og hópa
Að nemandi geti greint á skýran og ótvíræðan hátt frá flóknum fræðilegum viðfangsefnum og/eða fræðilega rökstuddum niðurstöðum, einn eða í samstarfi við aðra, bæði meðal sérfræðinga og leikmanna.
Að nemandinn hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum.
Að nemandinn hafi tileinkað sér notkun hugbúnaðar sem nýtist best í viðkomandi fræðigrein.
||
||
NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi þróað með sér nauðsynlega námshæfni og sjálfstæð vinnubrögð til að geta tekist á hendur frekara nám á þrepi þrjú sem er að miklu leyti byggt á sjálfstæðum vinnubrögðum.
||
Um er að ræða 3-4 ára nám til 180-240 eininga á stigi 5. Full námsframvinda á einu ári skal að jafnaði miðast við 60 staðlaðar námseiningar. Inntökuskilyrði eru rannsóknartengt meistarapróf, kandídatspróf eða sambærilegt lokapróf af öðru þrepi, stigi 4. Skólar eða deildir geta krafist ákveðinnar lágmarkseinkunnar.
Við lok doktorsprófs skal eftirfarandi viðmiðum náð til viðbótar þeim viðmiðum sem náð var af fyrra stigi/stigum:
||
ÞEKKING OG SKILNINGUR
||
||
Að nemandinn búi yfir yfirgripsmiklum og ítarlegum skilningi á helstu kenningum, grundvallaratriðum, hugtökum og nýjustu þekkingu sem völ er á innan tiltekins fræðasviðs eða starfssviðs. Þekkingin skal vera dýpri en sú þekking sem nemandi tileinkaði sér á þrepum eitt og tvö.
Að nemandinn hafi lagt til mikilvægar nýjungar í framlagi til fræðanna í formi nýrrar þekkingar, verulegrar aðlögunar, frumlegrar nýtingar eða túlkunar á þeirri þekkingu sem fyrir er.
||
||
TEGUND ÞEKKINGAR
||
||
Að nemandinn búi yfir þekkingu og skilningi sem hann hefur öðlast af af einstaklingsbundnum rannsóknum.
Niðurstöður nemanda skulu vera mikilvægt framlag til þróunar viðkomandi fræðigreinar eða starfssviðs.
Að nemandinn hafi haft frumkvæði að sköpun nýrrar þekkingar og túlkun hennar með rannsóknum eða annarri viðurkenndri fræðimennsku sem stenst skoðun og rýni fræðimanna á viðkomandi sviði.
||
||
HAGNÝT HÆFNI
||
||
Að nemandinn geti beitt gagnrýnni greiningu, mati og samþættingu við ný og flókin verkefni.
Að nemandinn geti tekist á við flókin úrlausnarefni sem útvíkka og/eða endurskilgreina gildandi aðferðafræð fræðasviðs.
Að nemandinn geti notað í víðtækum mæli grundvallarfærni, tækni, aðferðir, efni og heimildir sem tengjast viðkomandi fræðasviði.
Að nemandinn geti hagnýtt á breiðum grundvelli almenn og sérhæfð rannsóknartæki og rannsóknartækni.
Að nemandinn geti skipulagt og framkvæmt rannsóknir og kannað eða þróað verkefni sem taka á nýjum vandamálum og viðfangsefnum fræðigreinar.
Að nemandinn sýni frumleika og sköpunargáfu í þróun og hagnýtingu nýrrar þekkingar, skilnings og aðferða.
||
||
FRÆÐILEG HÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi beitt nýstárlegum rannsóknum eða þróað vinnuaðferðir sem bæta við eða víkka út gildandi þekkingarsvið viðkomandi fræðigreinar.
Að nemandinn hafi kynnt mikilvæga og vel skipulagða fræðiritgerð sem er birtingarhæf í ritrýndri útgáfu innanlands eða á alþjóðavettvangi.
Að nemandinn geti glímt við mjög flókin og/eða ný viðfangsefni og sett fram sjálfstæða upplýsta skoðun.
||
||
HÆFNI Í SAMSKIPTUM, UPPLÝSINGATÆKNI OG TÖLVULÆSI
||
||
Að nemandinn geti á árangursríkan hátt sagt jafningjum, öðrum fræðimönnum og almenningi frá sérfræðisviði sínu.
Að nemandinn geti sýnt mikið faglegt sjálfstæði og frumkvæði í faglegri vinnu.
Að nemandinn geti tekið fulla ábyrgð á eigin verkefnum og ábyrgð á vinnu annarra.
Að nemandinn geti kynnt tæknilegar, þjóðfélagslegar og menningarlegar framfarir sem tengjast þekkingarsamfélaginu, í fræðilegu umhverfi.
Að nemandinn geti tekið þátt í gagnrýnum samræðum, átt frumkvæði að og leitt fræðabundin samskipti.
Að nemandinn geti notað hugbúnað til að styðja við og bæta starf í viðkomandi fræðigrein og geti tiltekið sérhæfðan hugbúnað til endurbóta á aðferðum og vinnulagi.
Að nemandinn geti metið tölulegar og myndrænar upplýsingar á gagnrýninn hátt.
||
||
NÁMSHÆFNI
||
||
Að nemandinn hafi tileinkað sér gagnrýna afstöðu til þekkingar.
||
Þeir háskólar, sem falla undir lög um háskóla (nr. 63/2006), skulu skilgreina þá þekkingu, hæfni og getu sem nemendur á hverri námsleið fyrir sig eiga að ráða yfir við námslok. Skilgreining háskólanna skal vera sérhæfð lýsing sem á við þær námsgreinar sem þeir kenna. Æskilegt er að háskólarnir sýni með hvaða hætti markmiðum skilgreiningarinnar er náð með hverju námskeiði fyrir sig, þ.e. með því að skilgreina þá þekkingu, hæfni og getu sem nemendur eiga að búa yfir við lok hvers námskeiðs eða námshluta.
Í viðaukum með prófskírteinum skulu háskólarnir tilgreina hvaða stigi og þrepi í viðmiðum um æðra nám og prófgráður á Íslandi viðkomandi námsleið tilheyrir.
Í lögum um háskóla nr. 63/2006 II. Kafla er kveðið á um að menntamálaráðherra veiti háskólum viðurkenningu að uppfylltum lögbundnum skilyrðum. Reglur um viðurkenningu háskóla nr. xxx/2006 kveða nánar á um framkvæmd og umfang viðurkenninganna. Viðurkenningar háskóla eru bundnar við fræðasvið og verður uppbygging menntunar og prófgráðna á fræðasviðum að falla að þeim viðmiðum sem hér hafa verið sett fram, til að viðurkenning verði veitt.
Í lögum um háskóla nr. 63/2006 og reglum nr. XXX/2006 um gæðaeftirlit með háskólakennslu er lögð áhersla á mikilvægi reglubundins eftirlits með gæðum kennslu og rannsókna. Lögin hafa m.a. það markmið að auka gæði háskólastarfs á Íslandi og þar er að finna sérstök ákvæði um viðurkenningu háskóla, formleg viðmið um æðri menntun og prófgráður og eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna.
Í V. kafla laga um háskóla er fjallað um gæði kennslu og rannsókna. Samkvæmt lögunum er markmið eftirlits með gæðum kennslu og rannsókna á háskólastigi m.a. að ganga úr skugga um að viðmiðum um æðri menntun og prófgráður sé fylgt.
Eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna í háskólum fer annars vegar fram með innra mati og hins vegar með ytra mati. Viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi munu hafa áhrif bæði á innra og ytra mat á háskólastarfi, þar sem bæði háskólar og stjórnvöld munu taka mið af þeim sem og skilgreiningum háskólanna á þekkingu, hæfni og getu nemenda við námslok.
Háskólar bera ábyrgð á innra mati á eigin starfsemi. Í lögum um háskóla er ákvæði um að háskólar skuli sinna innra mati á starfsemi sinni með kerfisbundnum hætti og hafa reglubundið eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna. Við innra mat skulu háskólar m.a. styðjast við formleg viðmið um æðri menntun og prófgráður, skilgreinda þekkingar- og færniþætti sem og við alþjóðleg/evrópsk viðmið og leiðbeiningar. Með tilkomu viðmiðanna hafa háskólar fengið í hendur tæki, sem hægt er að nota við þróun á námsleiðum, og við staðfestingu á gæðum þeirra prófgráðna sem skólinn býður upp á.
Háskólar þurfa að geta staðið skil á starfi sínu, m.a. með tilliti til viðmiða um æðri menntun og prófgráður. Gert er ráð fyrir að þeir geri grein fyrir því opinberlega með reglubundnum hætti hvernig tryggt er að það nám, sem þeir bjóða, uppfylli viðmið um æðri menntun og prófgráður.
Menntamálaráðuneyti gerir áætlanir til þriggja ára um ytra mat á háskólum sem kynntar eru opinberlega. Á undanförnum árum hefur ráðuneytið skipulagt bæði fag- og stofnanaúttektir. Hingað til hafa fagúttektir á deildum eða skorum, sem ráðuneytið hefur framkvæmt, verið markmiðstengdar, þ.e. mat á gæðum námsins hefur farið fram með tilvísun í grundvallarstefnu og markmið viðkomandi háskóla og hvernig markmiðin birtast í stefnu viðkomandi stofnunar/deildar. Skipulag námsins, námsefni og námskeið ættu að endurspegla og þjóna þeim markmiðum. Þessi nálgun getur oft verið vandasöm þar sem markmið deilda og skora eru ekki alltaf skýrt skilgreind. Með tilkomu viðmiða um æðri menntun og prófgráður opnast möguleikinn á skýrari og mælanlegri viðmiðum og því reynist auðveldara að meta gæði háskólastarfs. Matið mun beinast meira að þekkingu, getu og hæfni nemenda við námslok en áður hefur verið.
Menntamálaráðuneyti mun hafa eftirlit með því að háskólar uppfylli viðmið um æðri menntun og prófgráður. Leiði eftirlit og ytra mat til þeirrar niðurstöðu að þau séu ekki uppfyllt skal viðkomandi háskóla veittur hæfilegur frestur til úrbóta. Verði ekki úr bætt getur ráðuneytið fellt niður viðurkenningu háskóla til kennslu á viðkomandi fræðasviði eða að fullu.
Viðmið um æðri menntun og prófgráður þurfa að vera í sífelldri endurskoðun þannig að þau endurspegli þá þekkingu, hæfni og færni sem stefnt er að á hverjum tíma. Stefnt skal að því að endurskoða viðmið um æðri menntun og prófgráður á Íslandi á árinu 2009 og hafa þá til hliðsjónar skilgreiningar háskólanna á þeirri þekkingu, hæfni og færni sem námsmenn þeirra ráða yfir við námslok á mismunandi námsleiðum. Jafnframt er stefnt að því að fyrir árið 2010 skuli óháðir aðilar, innlendir og erlendir, meta hversu vel íslensk viðmið um æðri menntun og prófgráður falli að evrópskum viðmiðum um æðri menntun og prófgráður. Að loknu matinu eiga að koma fram í viðauka með prófskírteinum upplýsingar um niðurstöðu þess og tengsl milli íslensku og evrópsku viðmiðanna.